С.И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр афое аҟны имҩаԥысит иаамҭамкәа зыԥсҭазаара ҿахҵәаз ашәҟәыҩҩы, Д.И. Гәлиеи Т.Шь. Аџьбеи рыхьӡқәа зху Аҳәынҭқакрратә премиақәа занашьаз Анатоли Лагәлаа урысшәала иҭыҵыз иажәабжьқәеи иповестқәеи реизга «Родина – одна» аӡыргара. Ашәҟәы аҭыжьра
еиҿнакааит Анатоли Лагәлаа ихьӡ зху афонд «Абиԥара», иҭыҵит Шәачатәи ашәҟәҭыжьырҭа «Сочи пресс» аҟны. Аҭыжьымҭа Анатоли Лагәлааи Владимир Занҭариеи ргәалашәара иазкуп. Ахаҭа ацәа сахьала еиқәиршәеит Витали Жестков.
Аизга иагәылалеит еиуеиԥшым ашықәсқәа раан автор аԥсышәала иаԥиҵаз иҩымҭақәа. Урҭ аурысшәахь еиҭаргеит Витали Шариа, Алина Ажьиба, Даур Наҷҟьебиа, Светлана Ладариа.
Аиқәшәарахь инеит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа реиԥш, аҵарауаа, акультуреи аҟазареи русзуҩцәа, автор ирҿиара ҳаҭыр ззақәу, аҩызцәа, алитература абзиабаҩцәа, иҭаацәа, ауацәа-аҭынхацәа.
Ашәҟәы аҭыҵра аԥхьа иргыланы хҭысуп, уи аиқәыршәара автор ихаҭа дшалахәызгьы, аҭыҵра аамҭазынӡа иԥсҭазаара далҵит. Ега ус акәзаргьы, егьырҭ иҩымҭақәа, инеизакны ирҿиара, иӡырыргоз ашәҟәы налаҵаны игәалашәара змырӡуа ракәны иаанхоит.
Минуҭк аҿымҭрала иргәаладыршәеит ааигәа иҳаԥхаз Анатоли Лагәлааи Владимир Занҭариеи.
Ашәҟәы аӡыргара иазкыз аиԥылара ааиртит ашәҟәыҩҩы Даур Наҷҟьебиа. Ахәҭакахьала ашәҟәыҩҩы иазгәеиҭеит:
«Анатоли Лагәлаа ирҿиамҭақәа аԥсуа литератураҿы еицырдырижьҭеи акыр ҵуеит, рҭыԥгьы ааныркылахьеит. Дышқәыԥшыз ашәҟәыҩҩцәа еиҳабацәа напы идыркылеит. Апоезиеи апрозеи рҟны еиԥш, илагала маҷымкәа иҟоуп ахәыҷтәы литератураҿгьы. Имҽхак ҭбаан. Иахьа иӡырааго ашәҟәы акәзар, иагәылоу автор иҩымҭақәа аԥсуа ԥхьаҩы ибзианы иидыруа роуп. А. Лагәлаа ирҿиаратә мҩа поетк иаҳасабала ихациркит, ашьҭахь апрозагьы инапы алеикит. Аԥхьаҩцәа игәныркылаша аҩымҭақәа аԥиҵеит. Аҩымҭақәа рыхәҭак аԥҵан Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь. Убри аҟнытә, урҭ рҟны иаарԥшуп Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра атемагьы. Ҳзыхцәажәо ашәҟәы аурысшәахь еиҭагоу рахьтә аҩбатәи шәҟәуп. Автор уи аҭыжьра даара дахыццакуан, иԥсҭазаара шкьаҿхоз гәынхәҵысҭала еиликаауазшәа. Иазгәаҭатәуп, аиҭагаҩцәа ишрылшаз Анатоли Лагәлаа илиризми ирҿиара аҷыдарақәеи реиқәырхара. Акырӡа аҵанакуеит ашәҟәыҩҩы иҟазшьеи, игәҭахәыцрақәеи, ихықәки аҩымҭа ацәмырӡра. Ашәҟәы аҭыжьра иахаҵгылаз зегьы иҭабуп ҳәа раҳҳәоит».
Ашәҟәы ахцәажәараан анаҩс згәаанагарақәа зҳәоз ражәақәа ирыҵубаауан акыр заа ирыԥхаз рҩыза, рколлега, ашәҟәыҩҩы А. Лагәлаа иҟамзаара иахьа уажәраанӡагьы, уажәынахысгьы ихымҽуа хьааны ишрыцзаауа. Ҵабыргны, алитератураҿы уи макьана илшашаз рацәан. Алитератураҿы еиԥш, аԥсҭазаараҿгьы аԥсуа интеллигенциа аӷьараҳәа дрылагылан имҩашьауа зышьҭа ааныжьны иниасыз ашәҟәыҩҩы.
Ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредактор хада Гәында Сақаниаԥҳа: «иахьа даҽазныкгьы агәра ҳнаргоит заа иҳаԥхаз Анатоли Лагәлаа иаҳзынижьыз адоуҳатә мазарала дышҳалагылоу. Аԥсабара ахаҭа шыҟоу еиԥш иԥсабаратәын ашәҟәыҩҩы ибаҩхатәра. Аӡәы ҳәа ҳиқәгәыӷуан. Арҿиара адагьы, ауаажәларраҿы еснагь ианаҭахыз, иахьаҭахыз иажәа иҳәон. Иҩымҭақәа ԥсра рықәымкәа ишаанхо ҩашьара ақәым». Лықәгылара ахыркәшараан даԥхьеит апоет иажәеинраалақәа руак.
Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩы Вахтанг Аԥҳазоу: «Иахьа, макьанагьы иаҳцәыцәгьоуп ҳҩыза Анатоли Лагәлаа иҟамзаара анышәара, избан акәзар, уи зехьынџьара аԥсҭазаара аилашыра далагылан, аҽыԥхьакра иҟазшьа иаламызт. Аханатә Б. Шьынқәба аԥхьа днаргыланы ажәа азҟазацәа дуқәа дгәарҭеит. Анатоли иԥсадгьыли, ижәлари, ихатәы бызшәеи, ҳмилаҭтә литературеи рԥеиԥш дахӡыӡаауан, зегьы изеиԥшны дыҟамызт. Ашәҟәыҩҩы ишихәҭоу еиԥш, адоуҳатә культура арҿиара далахәын, ақәҿиарақәагьы иман. Иахьакәзаалакгьы, ианакәзаалакгьы иԥышәеи идырреи еснагь ихәарҭан. Арҿиара аус аҟны аҵыхәтәантәи аамҭақәа раан апоезиеи апрозеи еилеигӡон. Апоезиаҿы еиԥш, иааԥшит апрозатә ҩымҭақәа раԥҵараҿы абаҩхатәра шилаз. Иахьа, даҽазныкгьы уи агәра аагартә иҟоуп. А. Лагәлаа арҿиараҿы еиԥш, зехьынџьара дҵоуран, Аԥсуара аныҟәгараҿы, аиҩызараҿы, аԥсҭазаараҿы, аҩнаҭаҿы, абзазара аус аҟны. Аԥсҭазаараҿы ашәҟәыҩҩы иааникыло аҭыԥ аҵакы дуны дахәаԥшуан, убри аҟнытә, арҿиаҩцәа зегьы гәцаракрала дырзыҟан, реихьӡарақәа дреигәырӷьон, гәеиҵахарак змазгьы дивагылон. Аԥсуа литература, инеизакны амилаҭтә доуҳатә культура уи иԥсҭазаара акәын. Абарҭ аҟазшьақәа ихадырҭәаауан ашәҟәыҩҩы иуаҩра, иаамсҭашәара».
Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа ахантәаҩы Енвер Ажьиба: «Ҳҿара ашықәсқәа инадыркны А. Лагәлааи сареи ҳаиҩызцәан, уи мацара акәымкәа ҩнык аҟны ауадақәагьы еицҳауит, ҳаигәылацәан, ҳахшара еицрызҳауан. Аханатә илихыз амҩа дацәхьамҵит, гәык-ԥсыкала алитература амаҵ иуан.
Абас, иааигәаны иудыруаз, угәыблра зцыз ауаҩы дануԥхо рыцҳароуп. Аха иара аԥсҭазаараҿы дзыхьӡоз рацәан, илиршаз маҷӡам: акыр аҩымҭақәа аԥиҵеит, аҭаацәара ԥшӡа иман, иԥшәмеи иареи хҩык рыхшара даара иреигәырӷьартә иҟан. Урҭ рхатә ҭаацәарақәа роухьан, имаҭацәа иԥсы рыҿҳәаран. Зегьы ҳагәқәа ҳархьны дниасзаргьы, ишьҭа аанижьит. Игәалашәара мыӡааит».
Аԥсны жәлар рпоет, ажурнал «Аԥсны аҟазара» аредактор хада Геннади Аламиа: «Алитературахь зшьаҿақәа еихызгоз Анатоли иаб диманы ажурнал «Амцабз» аредакциахь ианымҩахыҵыз инаркны иареи сареи ҳаизааигәахеит, ҳаиҩызцәахеит. Акыр шықәсқәа ирылганы иааҳгон ҳаиҩызара. Анатоли дахьиз иқыҭа зыԥну Ԥанаҩ ашьха иҵхәрааз аӡыхь еиԥш сихәаԥшуан. Шықәсыла акыр исеиҵбыз ихаҭа дҳалагыламкәа ишәҟәы ахцәажәара хьанҭоуп. Аха, иҩымҭақәа реиԥш, иҭынхеит аҭаацәара бзиа. Уи угәы еиқәнаҳәалоит. Еснагь игәалашәара ҳацзаауеит».
Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа ахада Зураб Џьапуа: «Ҳҩыза Анатоли еснагь алахҿыхра ицын, уи аԥсҭазаара абзиабароуп иаанаго, ус дагьыҟан. Шәанааицәажәалак угәалаҟара шьҭихуан, дунеи ссирк ашҟа ухьаирԥшуан. Шықәсык, ҩышықәса, жәашықәса ниасыргьы, ас еиԥш иҟаз ауаҩы, апоет, апрозаик, аҩыза бзиа даҳхашҭуам. Арҿиараҿы, аԥсҭазаараҿы илшаз рыла ҳгәалашәараҿы даанхоит».
Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла ахантәаҩы Руслан Ҳашыг: «Аамҭак азы Москва иреиҳау аҵараиурҭаҿы аҵара ҳҵон. Убри нахыс аиҩызара ҳабжьалеит. Иара ҩаԥхьа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет ахь диасзаргьы, сҵара хыркәшаны саныхынҳәы инаркны еиҳагьы лассы-лассы ҳаибабон, алитературеи ажурналистикеи злеизааигәоу ала, еснагь ҳазлацәажәаша ҳаман. Ажурналистикаҿгьы илшамҭақәа маҷымкәа иҟоуп, уи ҳаҭыр ҳзақәуп».
Ргәаанагарақәа рыла иқәгылеит иара убас Аԥсны абыргцәа Рхеилак ахантәаҩы Аполлон Думаа, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы Оқҭаи Ҷкотуа уҳәа егьырҭгьы.
Ашәҟәы аҭыжьра ахарџь иадгылеит Аҟәа ақалақь ахада Ҭемыр Агрба, аԥсшьарҭа «Ашыцра» аиҳабы Геннади Аиба.
Аҵыхәтәан, ашәҟәы аӡыргара зҽалазырхәыз, зхатә гәаанагарақәеи згәалашәарақәеи рыла иқәгылаз зегьы А. Лагәлаа иҭаацәа рыхьӡала иҭабуп ҳәа реиҳәеит иԥа Леуан Лагәлаа.
Ахыркәшараан аӡыргарахь инеиз ашәҟәы ҳамҭас ирыҭан.
В. Ажәанба
