Аиубилеитә рыцхә ус баша гәаларшәага рыцхәны иҟазар шауа еиԥш, иҟалалоит уи агәалашәара аҳәаақәа ирҭыҵны, изызку ауаҩы ихаҭара амҽхаки, аҭоурых аҿы инижьыз ишьҭеи, дзыхьӡази, дызхьымӡази рылацәажәареи еихшьаалақәак рзуреи ианазкугьы. Убас, ашьҭа ду нзыжьыз, аха иԥсы анҭаз ахӡыргара бзиа ишимбоз еиԥш, иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахгьы лассы-лассы зыӡбахә ҳамҳәақәо дреиуоуп, дыҟазҭгьы нанҳәамза 17 рзы 80 шықәса зхыҵуаз Руфбеи Ебжьноу. Рауф, ус акәын иара изааигәаз ишиарҳәоз, аԥсуа литература иналукааша акритикцәа дреиуоуп, аиҭагаҩ, алитератураҭҵааҩ, ауаажәларратә- политикатә усзуҩ, аха зегьы ирыцкыз-аԥсуа цқьа ҳәа ззырҳәоз, зыламыс иахымԥоз, уи абжьы зхаз аҵеицәа дреиуан.
Рауф Иван-иԥа Ебжьноу аԥсуа филологиатә ҭҵаарадырреи, апублицистикеи даланагалеит амилаҭтә доуҳа, акультура, аидеологиа аиқәырхара зегь реиҳа ианырҭахыз, амилаҭтә зҵаара ҵарны ианықәгылаз, угәы иҭоу имӡаӡакәа уҿы арҳәара ангәаӷьыуацәаз аамҭазы. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт далганы данаа, 1973-тәи ашықәс инаркны С. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны алитературатә ҟәша еиҳабыс аусура далагоит. Ԥыҭраамҭак ажурнал «Алашара» алитературатә критика аҟәша деиҳабын, анаҩс Аԥснытәи ашәҟәыҩҩцәа Реидгылаҿы асахьаркыратә литература аӡыргара абиуро адиректорс дыҟан. Руфбеи Иван-иԥа Ебжьноу истатиақәа аԥсуа поезиеи, апрозеи, атеатри ирызкын, дыҩуан аԥсышәала. Зхәыцрақәа ҵаулаз, ахьхьаҳәа ицәажәоз аԥсшәа ссир зҿабзыз ажәа азҟаза литературатә критикк, ҭҵааҩык иаҳасаб ала иаарласӡаны дырдыруа, иԥхьо дҟалеит. Аԥсуа литература ашьақәгылареи, аҿиареи амҩа иананыз аамҭазы икритика ус баша цәажәараны иҟаӡамызт. Руфбеи Ебжьноу асахьаркыратә ԥҵамҭа зыԥсы ҭоу акеиԥш идикылон, уи еилаԥаны иагәылан аҭоурыхи, аҵасқәеи, ажәлар рфилософиеи, ауаҩы иморалтә принцип ҳаракқәеи. Иара истатиақәеи, имонографиақәеи, ирицензиақәеи еснагь ирнубаалон аналитикатә хшыҩҵарреи, адунеитә алитературатә процесс аилкаареи, апринцип хадақәа рыцәхьамҵреи. Уи ԥсабаратә лаԥықәшәак иман, имамызт жьашьа, ҩашьарада еилиргон Анцәа игәаԥханы ҟыбҩак злаҵаны иишази, «саргьы сыҩуеит» ҳәа ус баша зхы зыԥхьаӡози. Аҿар ахаан мап рцәикуамызт, илшоз ала еснагь адгылара риҭон алитературахь зшьапы еихызгоз, идҵаалаз аҿыцмҩанылаҩцәа. Иҷыдоу даҟьаны иара инысымҩаҿы иазааҭгыланы иалацәажәатәуп акыр шықәсатәи уи еиҭагаратә усгьы. Иара ҟазара ҳаракыла еиҭеигеит аурысшәа, ақырҭшәа, абаза бызшәақәа рҟынтәи аԥҵамҭақәа жәпакы, урҭ рыбжьара Б. Ҭҳаицухов иажәабжь кьаҿқәа, К. Џьегутанов ироман "Маридат" аҟнытә ацыԥҵәаха, уҳәа убас иҵегьы. 1988 азы иҭыҵит иеиҭагақәа реизга «Ахаҿқәа».
1979 шықәса рзы Аҟәа аԥсышәала иҭыҵит илитературатә критикатә усумҭақәа "Иҭынчым аҭынчра". Уи еиднакылеит Б. Шьынқәба, А. Џьонуа, А. Аџьынџьал, Н. Хашыг, Н. Ҭарба, М. Миқаиа, Т. Аџьба, Н. Кәыҵниа, А. Возба рҩымҭақәа ирызку астатиақәа. Руфбеи Ебжьноу дреиуамызт ауада иҩнымҵуаз аҵарауаа, иара уаажәларратә усзуҩын. Аинтеллигент ҳәа ззырҳәаҵәҟьоз дреиуан. Ажәалар рхьаа ихьаан, уи аганахь дгыланы ҟалашьа амамызт. Зегь реиҳа иуадаҩыз аҭоурыхтә аамҭақәа рзы иажәа капанны, ишәаны-изаны иҳәон. Агәра игон, амилаҭ рымч-рдоуҳатә беиара иузаҟәымҭхо ишадҳәалоу. Руфбеи Иван-иԥа иажәа хатәран. Игәаанагара иазҵаауан. Иагьазыӡырыҩуан иҩызцәа реиԥш аус ицызуаз иколлегацәагьы.
Рауф Ебжьноу диит нанҳәамза 17, 1946 шықәса рзы, Гәдоуҭа араион Џьырхәа ақыҭан. «Џьырхәа ԥсыс ихан, идац-ԥашә уи иагәыларсын, иаԥсуареи ималаҭтә хдырра ҳараки уаантәи иаауан»,-иҳәеит иҩыза дихцәажәо згәалашәарақәа ҳацеиҩызшаз, Аԥсны Жәлар рартист Кьесоу Ҳагба. «Қарҭ аинститут ҳалаганы ҳанааи ауп ҳанеибадырыз. Заур Ақаҩбеи иареи еизааигәаӡаз еиҩызцәан, даҽа ҩызак дрыман Сымсым Едик ҳәа абарҭ ахҩык еицрымшәо еицын, иаҳзеиԥшыз ҳҩызцәа рыла иалагеит ҳаргьы ҳаиҩызара»,- иҳәеит Кьесоу Ҳагба. Иара ибзианы игәалашәоит Руфбеи Иван-иԥа иԥсы изалымхуа атеатр шаҟа бзиа ибоз.
«Алитература аасҭагьы атеатр изааигәоума ҳәа угәы иаанагаратәы идыруан, дашьҭан, еиликаауан ҳәа азгәеиҭоит жәлар рартист. Аԥсуа театр акорифеицәа Леуа Касланӡиеи, Азиз Агрбеи цәгьала дырҭахын иара, ҳара ҳқәыԥшқәан, атеатр азҵаарақәа рзы рыҩны ҳаннеилак уаҟа Рауф даҳбалон. Ҳаибадырра еиҳа иааигәахеит, ҩызцәас ҳашьҭибахит. Иара аҵара ду иман, аха шәҟәыла аҵара мацара акәымкәа, ԥсабарала иузеиҭамҳәо, бла иамбо аха Ҳазшаз ишилиҵаз аҟара удырыртә акы далаҟан. Ҭеиҭыԥшла, цәаҩала, иҳаракӡаны ишьҭыхны иикыз иаԥсуарала ҩашьара иқәмызт. Иан дысдыраанӡа еснагь исҭахын иара дзааӡаз аԥҳәыс лбара. Уи данызба еилкаахеит зегьы, ларгьы убас, даамсҭашәан, иагьа улацәажәаргьы узхара зыҟаломызт»,– иҳәеит Кьесоу Ҳагба, Рауф Ебжьноу дихцәажәо. «Рауф иан убри аҟара дҳалалын, уи лқьиара арахь илылыжжуан, Рауфгьы уи иашьцәа Назырбеигьы Наварбеигьы убасҵәҟьа иҟан, ран лцәаҩа рыман. Рауф дсыман зны аҩны саннеи, сан лгәы дылзалымхуа дақәшәеит, усгьы салҳәеит, нан, дзакә ԥсыуа рԥысузеи, иҳалалра иҿықәыҳәҳәа, иара дыччаанӡа иблақәа ихаччоит ҳәа. Ус дагьыҟаҵәҟьан иара, ахьӡ-аԥша шимазгьы уаҩдурак иныубааломзт, иара изыҳәан ауаҩдура ахьалагоз ахӡырымгареи, зегьы рацәажәашьа ақәшәашьеи рыла акәын. Иара длитературатә критикын аха атеатр азгьы иҩуан астатиақәа, еиԥшны еилиргон арежессурагьы, амузыкагьы, актиортә ҟазарагьы, уи зегьы еихышәшәа, аҷҷаҳәа аԥсышәала еилыукаауа иҩуан. Дкьыԥхьуан «Аԥсны Ҟаԥшь» аҿы, усҟан агазеҭ ауаа аԥхьон, агәаранқәа шьақәгылон аахәаразы. Уи даҽа аамҭан, аха убас ианыҟаз, атеатр аларҵәараҿы Рауф илшаз даара ирацәоуп».
Иара аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын, Аԥсны жәлар рфорум "Аидгылара" аԥшьгаҩцәа дыруаӡәкын. 1991-тәи ашықәс азы Аԥсны жәлар рфорум ахантәаҩы инапынҵақәа наигӡон. «Иарбан цәажәаразаалакгьы зны-зынла ҩнуҵаҟала ашә аркны ианалацәажәозгьы, ҳара зегьы ҳалахәымзаргьы, Рауф далахәымкәа имҩаԥымсыцызт. Рауф игәаанагара еснагь ахә аман, иара имҩаԥигоз аусура даара аҵакы ҳаракын. Ахаан аказы ижәлар ринтересқәа дрыцәхьаҵуамызт. Уи хаҵароуп сара сзы. Ажәлар рызҵаара аӡбареи, адоуҳаи, акультуреи реиқәырхара анаҭахыз, иара даара аџьабаа ибеит .Афорум аныҟала уи акәша-мыкәша еизеит иреиӷьӡаз Аԥсны аԥацәа, убарҭ дыргәылыҳәҳәо дрылагылан Рауф», -иҳәеит Кьесоу Ҳагба.
Амилаҭ-хақәиҭратә ҵысраҿы иҟаиҵаз алагалазы Руфбеи Ебжьноу ианашьан Ахьӡ-Аԥша аорден ахԥатәи аҩаӡара. Иара иԥсҭазаара далҵит 2016 шықәса рзы.
Елана Лашәриа
