Ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист Борис Кәаҷаҷа-иԥа Қаџьиа диит 1951 ш. рзы Очамчыра араион Гәыԥ ақыҭан. Арасаӡыхьтәи аашықәсатәи ашкол дҭан, абжьаратә ҵара хиркәшеит Гәыԥтәи ашкол аҟны. 1970 ш. рзы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рыҟәша.
Иреиҳау аҵараиурҭа даналга 1975 ш. инаркны иахьауажәраанӡа аус иуеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», нас — «Аԥсны» аредакциаҿы. Аԥхьа корреспондентс дрыдыркылеит, ашьҭахь аҟәша аиҳабыс диаргеит, иахьа аредактор ихаҭыԥуаҩыс дыҟоуп. 1982 ш. рзы СССР ажурналистцәа Реидгылахь дрыдыркылеит, Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи дрылоуп.
Аԥсҭазаара еснагь иццакуеит, ауаҩытәыҩса ихатә ԥсҭазаара акәзаргьы убасҵәҟьоуп ишыҟоу. Борис Қаџьиа илихыз имҩахәасҭа даныланы ԥхьаҟа днеиуан ихәыҷреи иқәыԥшреи ааныжьны. Агәҭакы бзиақәа иман, иҿара ашықәсқәа насыԥла иҭәызар иҭахын. Аха аамҭа иара атәы ҟанаҵон, иццакуан, ақыҭа ҷкәын ибарҭан уи иацәугази узыхьӡази шракәу иаанхо.
Борис Қаџьиа, иқәлацәа реиԥш, аԥсҭазаара ду ахь ишьаҿа анеихигоз игәыхәтәы дацәхьамҵит, Аҟәатәи арҵаҩратә институт дагьҭалеит. Ари ихаҭагьы даараӡа шьаҿа бзианы дахәаԥшуан. Аҵара амаӡақәа раҵхра хықәкыс ишьҭызхыз арԥыс Аҟәа аҩызцәа ҿыцқәа ирҳаит.
Аԥсны ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩцәа, иара убас ашәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩы злиаахьоу аԥсуа қыҭа иалҵыз арԥыс урҭ атрадициақәа шьҭимкаакәа иҟаларымызт, дызҿыԥшуаз ахатәрақәа маҷҩымызт. Аригьы анырра инаҭазар ҟалоит ҷыдала алитература агәыблра ахьиоуз, дахьазхьаԥшыз, ихатә ҩымҭақәа раԥҵаразы агәырҵҟәыл аиураҿы. Ақыҭа ҷкәын данқәыԥшыз инаркны ибаҩхатәра аҽыԥнартло иалагахьан. Иреиҳау аҵараиурҭа данҭала уи иаҳагьы агәацԥыҳәара инаҭеит. Алитературахь имаз абаҩхатәра гәарымҭар ауамызт. Хара имгакәа алитературатә кружок ахь аныҟәара далагеит. Аинститут аҟны еиҿкааз алитературатә хеидкыла шықәсык анапхгарагьы инапы ианырҵоит, иҭыҵуаз анапылаҩыратә журнал «Арҩаш» редакторс даман. Ашкол данҭаз инаркны, аинститут аҟны аҵара аниҵоз ашықәсқәа раангьы, истатиақәеи, иочеркқәеи, иажәеинраалақәеи, иажәабжьқәеи агазеҭқәеи ажурналқәеи ирнылон. Алитература иазҿлымҳаз аҿар рыҩныҵҟа аӡәы ҳәа иқәгәыӷуа дыҟан.
Агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аредакциаҿы аусура даналага инаркны аԥсуа интеллигенциа иаҳагьы дырзааигәахеит. 1950-тәи ашықәсқәа инадыркны ашәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩы аԥсуа газеҭ аҟны русурала аԥышәа бзиа дырҳауан, иаӡрыжәуан, наҟ-наҟ рырҿиаратә усураҿы ицхыраагӡаны иҟалон.
Борис Қаџьиа аредакциаҿы аусура даналага нахыс аԥышәа змаз ажурналистцәа игәарҭеит ихатәы бызшәа шьахәла ишидыруаз, ахархәарагьы дшаманшәалаз, ишицааиуаз. Ихаҭа аҩызцәа еиҳабацәа ирҿиҵаауаз рацәан. Иара ишиҳәало еиԥш, насыԥс иоуит абаҩхатәра злаз ажурналистцәа хатәрақәа аус рыцура, есааира аԥышәагьы иоуан. Алитература аԥхьа иширгылозгьы, Борис аусура данрыдыркылоз аиҭагара аус инапы ианырҵоит. Араҟа иҽԥишәар акәын, дахьынӡазыманшәалоу аарԥштәын. Убри аҟнытә, иахьеи-уахеи ихы аус адиулалар акәын. Аԥышәа аганахьала аиҭагара инаҭаз рацәоуп. Ашьҭахь аус иуан ааглыхреи атранспорти, насгьы аидеологиеи рыҟәшақәа рҟны. Ажурналистикаҿы иоуз аԥышәа ҳасаб азуны, акультура аҟәша аиҳабыс дҟарҵоит. Ара аус иуанаҵы, быжьшықәса ирылагӡаны, акырӡа дырзааигәахеит зҩымҭақәа зманы уахь инеиуаз ашәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи. Урҭ рнапҩымҭақәа дрыԥхьон, инапы иҵихуан, аус рыдуланы акьыԥхь иазирхион. Абасала, занааҭла алитература дазааигәахеит, уи ихы-игәы азҭанаҵон.
Борис Қаџьиа қәҿиарала еилеигӡон ажурналистикеи асахьаркыратә ҩымҭақәа раԥҵареи. Аԥсуа шәҟәыҩҩцәа аӡәырҩы реиԥш, раԥхьа апоезиала зшьаҿа еихызгаз арҿиаҩы, дук мырҵыкәа апрозахь диасит, иажәабжьқәа акьыԥхь ианылахьан, аԥхьаҩцәагьы деицгәарҭахьан.
Раԥхьатәи ишәҟәы «Атама ашәҭқәа» анҭыҵ нахыс алитературахь имҩа аартхеит. Аизга ала аԥхьаҩцәа иреилиркааит, агәра диргеит аԥсуа ԥсҭазаара шидыруаз, еиҳаракгьы аҿар рыҩныҵҟатәи рдунеи ацәыргара, аарԥшра дшақәшәоз. Убарҭқәа инарҷыданы ибызшәа ацқьара шрыҵубаауа, уи ала аԥсуа ибзазашьа, ҳаамҭазтәи ақыҭа ԥсҭазаара, ауаҩытәыҩса ицәаҩа ҟазшьа бзиақәа, ауаҩра, абзиабара аарԥшра шилшо.
Ажәабжьқәа быжьба еидызкыло ашәҟәы иагәылоу руак «Амаахырқәа ҟалахьан» аҟны акәзар, хаҭала, сара усҟан даара исгәаԥхеит, автор ицәыриго ахҭысқәеи урҭ раарԥшышьеи ирымадоу асахьақәа гәнукылартә аԥхьаҩ изнагара иқәҿиеит ҳәа сахәаԥшуеит.
Ашәҟәыҩҩы аҩбатәи ишәҟәы «Амҩан ахәыцрақәа» (1980) иагәылалаз ажәабжьқәа рҟынгьы иубарҭоуп автор аханатә ишьҭикааз аҟазшьақәа есааира иширҭбаауа, игәҭакы агәылыршәашьа дшақәшәо, уи азы аԥхьаҩ гәыҩбара шиимҭо.
Ахԥатәи ашәҟәы «Аԥсҭҳәа шкәакәа» (1984) еиднакылеит аповестқәа: «Абнахьчаҩ», «Наира», насгьы ажәабжьқәа. Аповестқәа рыла иаабоит арҿиаҩы инеиҵыху аҩымҭақәа раԥҵараҿгьы дышхәыдам, идунеихәаԥшра амҽхак аҽшарҭбаауа, аперсонажцәа дасу ирнаалауа, ирықәнагоу ахаҿсахьақәа ргәылырҭәаара, иҵоуроуи иҵоурами реиҿырԥшра дшазыманшәалоу.
Анаҩстәи ишәҟәы «Даҽа мҩак ала» (1988) акәзар, араҟагьы автор иажәабжьқәа ирныԥшуеит абызшәа ацқьара, иҟазшьа, ихатә стиль. Ҟазак иаҳасабала иҭышәынтәалара ишьақәнарӷәӷәоит еснагь аҿыц аԥшаара, ацәыргара дшашьҭоу. Иҩымҭақәа цәаҳәа ҟаԥшьны иргәылсуеит аԥсҭазаараҿы ауаҩи уи иааникыло аҭыԥи. Ҵабыргны, ахҭысқәа зегьы зыдҳәалоугьы дара роуп, урҭ рыкәшамыкәша ауп иахьымҩаԥысуа.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан Борис Қаџьиа агазеҭ «Аԥсны» арратә корреспондентс дыҟан. Аиааира ашьҭахь иаргьы Аҟәаҟа дхынҳәит, аредакциаҿы ҩаԥхьа иусура хациркуеит. Аԥхьаӡа ишьаҿа ахьеихигаз, аԥышәа ахьирҳаз аредакциа ааныжьны ҽаџьара ихы имырхеит, игәыблра зцыз амилаҭтә кьыԥхь амаҵ аура иҽазикит.
2007 ш. рзы иҭыҵуеит ахәбатәи ишәҟәы «Ашьыбжьышьҭахь». Аповестқәеи ажәабжьқәеи еидызкылаз аҭыжьымҭаҿы, аханатә еиԥш, ишьақәирӷәӷәоит, ажурналистика аамҭа рацәаны ишимнахуагьы, алитература дшацәхьамҵуа, анкьа зны иҩыҵхәрааз иӡыхь ҭабара шақәым. Арҿиаҩы илоу аҟыбаҩ ҷыда иабзоураны, аԥхьаҩцәа ирызнеигозароуп рдоуҳатә дунеихәаԥшра хазырҭәаауа аҩымҭақәа. Абри аҟазшьа дықәныҟәоит ашәҟәыҩҩгьы.
1993 ш. инаркны Борис Қаџьиа агазеҭ «Аԥсны» аҟәшақәа руак редакторс дыҟан, аиҭагара инапы алакын. 2012 ш. раахыс аредактор ихаҭыԥуаҩ имаҵура дахагылоуп, аиҭагара аусгьы инапы ишаныц иануп. Абасала, иахьауажәраанӡа қәҿиарала ажурналисттә усура иациҵоит.
Ҵабыргны, амилаҭтә литература иалеигало аҩымҭақәа инарҷыданы аԥсуа журналистика арҿиараҿы илшамҭақәа рацәоуп. Истатиақәеи, иочеркқәеи, егьырҭ икьыԥхьымҭақәеи рхатә ҭыԥ ааныркылоит. Инапкымҭа цқьоуп, аҿахәы аҳәоит. Аԥсҭазаара еиуеиԥшым аганқәа аадырԥшуеит, аҟаза инапы иҵихыз мҩашьауа иҟоуп.
Мшаҽнеиԥш, ажурналистика амаҵ аура агәацԥыҳәара имоуп, аҭакԥхықәрагьы изацуп, уи иара иԥсҭазаара акәны иҟоуп, амалахазгьы дахьымхәыц. Аханатә, амилаҭтә журналистикаҿы ишьақәгылахьоу атрадициақәа ирыцызҵо дыруаӡәкны агазеҭ «Аԥсны» дазааԥсоит, иҩызцәа рыбжьара пату иқәуп. Лахьынҵала зны аредакциахь иаанагаз 50 ш. инареиҳаны иҵуеит агазеҭ дазааԥсоижьҭеи. Ари мацарагьы иҳанаҳәо рацәоуп.
Ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист Борис Қаџьиа изанааҭтә усура ахәшьара амоуп аҳәынҭқарра аҟнытә, уи ихҵоуп Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист ҳәа аҳаҭыртә хьӡы, ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден III аҩаӡара.
75 шықәса зхыҵуа Борис Қаџьиа ииубилеи идныҳәалауа, аредакциа ахьӡала агәабзиара ацны ақәра ду изеиӷьаҳшьоит. Шәышықәсабжа инарыцны иџьабаа зду агазеҭ «Аԥсны» зуасхыру амилаҭтә журналистика аҟны еиԥш, асахьаркыратә литератураҿгьы аҩымҭа ҿыцқәа раԥҵараҿи агәамч имазааит, Ҳазшаз илаԥш ха ихызааит!
Вахтанг Аԥҳазоу
