Акыр шықәса уажәаԥхьа
Шьыжьымҭанла аредакциаҿы еилыхароуп, зегь уск-уск ирҿуп. Аӡәы ииҩыз иманы акьыԥхьырҭахь дыццакы-ццакуеит, даҽаӡәы иркьыԥхьыз ихы ақәырԥс ариашара даҿуп. Даҽаӡәгьы икалам ҩыга импыҵарӷәӷәа изыҩрызеи, исхәыцрызеи ҳәа днаԥшы-ааԥшуа ичаҟәаӡа иаԥхьа иқәу ақьаад шкәакәақәа дрыхәаԥшуеит.
– Ари аматериал иахьа имцар аԥсы ахыҵуеит, – дааҩналоит ҟәшак аиҳабы.
– Аригьы ажәуеит, нас акыр иаԥсоума, ҵак аиуӡом – иҳәоит аганахь иԥхашьа-ԥхаҵо игылоу, ҿыц аусура иалагаз корреспондент қәыԥшк ибжьы ҭымгацәакәа.
– Урҭқәа зегьы заманоуп, аха мчыбжьык аахыс ҳгазеҭ репортажк анымлац, аа, иахьыску, – инаирххоит ажурналистика зегьы ҟаҟаны илбааздахьоу ҳәа зхы зшьо журналист быргк. – Кындыӷ ахы-аҵыхәа иазхаша, ҳажәлар ԥсаатәжьыла изырчаша афабрика ҿыц аусура ишалагаз иазкуп. Аколлектив ракәзар ражәа-рус еиқәыршәа, рнапы еикәырша аус руеит.

– Аԥсаатә фабрика, хымԥада, Аԥсны абӷа еиҵызхуа, ҳацәгьа-ҳабзиа зырԥшӡо наплак ҿыцуп. Аха Аԥсны иҟаз азымхаӡои?– ина­қәмырӷәӷәакәа, ибжьы ныҵакшәа ҿааиҭуеит даҽаӡәы.
– Уи азы уареи сареи иаҳмазҵааит, апартиа иахагылоу Қарҭ, Москва ус рыӡбеит, ҳара иаҳуалу уи хәарҭарас иалоу, иахьынӡахырҳагоу ауаа рҟынӡа анагароуп, – иажәа аахижәоит еиҳабык.
–ЕгрГЕС аӡыхкырақәа руак аҿы аӡы аурышьҭит, уантә абыржәы дхынҳәны аредакциа дааҩналеит ҳкорреспондент ҷыда, – иажәа ныбжьаиргылоит ааглыхра аҟәша аиҳабы. – Насгьы уа аус зуа аԥсуа заҵәык, аха аԥсшәа ззымдыруа, интервиу хәыҷыкгьы имихит.
– Аматериалқәа зегьы акьы­ԥхьырҭахь! Шьыбжьаанӡа ирҽеины, анапы иҵхны, атипографиахь ишьҭтәуп – адҵа ҟаҵоуп.

Агәгәаҳәа аус ауеит ателетаип. «Алхыҩцәеи Шеварднаӡеи еиԥылараны иҟоуп, – шәыԥшыз», – иаанацҳауеит ҚырҭИНФОРМ. «Акырӡа зҵазкуа аматериал шәзынаҳашьҭуеит!» – уи инашьҭарххны адырра ҟанаҵоит ТАСС. Апартиа аобком аҟнытә: «Абиуро аилатәара мҩаԥысуеит» (усҟангьы уажәгьы уи аусбарҭа аҟнытә аԥсышәала иҩны аԥсуа газеҭ ахаангьы иамоуцызт).
Абар ателетаип алентақәа руак иаҳәо: «Иахьа Москва, Кремль еиԥылеит Асовет Еидгыла Акоммунисттә партиа Ацентр Комитет Амаӡаныҟәгаҩ хада Л.И.Брежневи, Польша Еидҵоу Аусуҩтә партиа анапхгаҩы Воицех Иарузельскии. Ирылацәажәеит Варшаватәи аиқәышаҳаҭра азҵаатәқәа, аполиак жәлари аурыс жәлари наунагӡа реиҩызара, риашьара. Воицех Иарузельски Брежнев инапаҿы ииркит Польша иреиҳаӡоу аҳамҭа».
– Алло! Алло! – аҭел атрубка иҭыҩуеит ақыҭанхамҩа аҟәша аусзуҩы ибжьы. – Ари Дәрыԥшь ақыҭа аума? Аҭел аҿы иҟада? – Ачаи азы шәпланқәа шԥаҟоу? Асоциалисттә еицлабраҿы аԥхьа игылада? – аттаҳәа азҵаарақә́а рыҟаҵара даҿуп.

Минуҭқәак рышьҭахь аҭел иасуаз амаӡаныҟәгарҭа дааҩналоит.
– Макьана изымҩыц, аха аҭыԥ ншәыжь, ҭелла ҳәа арубрикала аматериал бзиа азсырхиоит, – иԥси-иԥси еихьымӡо иҭыԥ ахь дгьежьуеит.
Ателетаип алента аҟнытә: «Ахархьуаа рҵеи гәымшәа, ауаа нанамгақәа рыхьчаҩ Даниель Ортега дызхагылоу Фарабундо Марти ихьӡ зху амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара еиднакыло аибашьцәа, абар акгьы рыгӡам Америкаа иааганы Никарагуа иахадыргылаз дахьтәоу ахан рнапаҿы иааргарц азы». (Усҟан зхаҿы иаазгодаз иахьа Никарагуа апрезидент Даниель Ортега итәыла Аԥсны азхазҵаз аҩбатәи ҳәынҭқарраны ишыҟалоз).

– Аҟәатәи азауад «Сухумприбор» аҟны хәмиллионк цыра аҩыгақәа ҭрыжьит, – аригьы агазеҭ актәи адаҟьа иамбар иԥсуеит, – иажәа ныбжьаиршәуеит усзуҩык.
«Аџьықәреиаарыхыҩцәа ражәа иамеижьеит» – абас ахьӡуп амаӡаныҟәгарҭа астол иқәыршәу бӷьыц кәамҟьак.

«Сажәеинралақәа зышәымкьыԥхьуазеи?»
Акоридор дыбжьаланы дааиуеит ала-аҳәа кыдҟьо поетк. «Мызкы аахыс сажәеинраалақәа абра ишьҭоуп, аџьыка рықәшәыԥсама? Изышәгәамԥхозеи? Апартиа иаҿагыло акыр сҳәама?» – дгәамҵуеит уи.

Аофициалтә материалқәа агазеҭ ахәдацәа ҵкааны ишырку, аамҭак шааҟалалак, аредколлегиаҿы иахәаԥшны, еилырганы акьыԥхь шаадырхо дақәыргәыӷны, игәшәы-мшәы ҳәаны доурыжьуеит иааиҿаҳаз аусзуҩцәа. Акоридор аҵыхәаны дыбжьагылоуп тетрад иаҵәак зҩыҵраку, дыстудентуп ззуҳәаша арԥыск. «Ажәеинраалақәа зыҩуеит, шәахәаԥшыр сҭахуп», дыԥхашьа-ԥхаҵо иааиԥылаз усзуҩык иацәажәара даҿын.
– Асоциалисттә еицлабра иазку адаҟьа еиҿкаауама? – азҵаара шьҭыхуп.
–Асахьақәа рыда зегьы мазеиуп, – аҭак ҟаиҵоит уи знапы иану.

– Абааԥсы амилаҭқәа реилазаашьа шәазхәыц, ари ԥсыуа газеҭуп, аха егьырҭ амилаҭқәагьы ахәаԥшуеит, – агәҽанҵара ҟаҵоуп.
Ателетаип алента аҟнытә: «Израиль имҩаԥысит Акомпартиа Ацентр Комитет апленум. Уи ӷәӷәалаҵәҟьа иақәыӡбеит адунеи зегьы ахьынӡанаӡааӡоз аракета-иадертә еибашьрахьы икылызго Вашингтон ацәгьацәыԥхамшьаратә хырхарҭа». Имҳәа-мырза закәандарала Гренада зымпыҵазхалаз Америкатәи аруаа адгьылбжьаха ҟарҵеит «гарнизонтә ҳәынҭқарраны».

ҚырҭИНФОРМ: Ареспубликаҿы иҟало ацәгьоурақәа реиҳараҩӡак ҟарҵоит ауаажәларратә џьа знапы алакым ауаа. Адисциплина ахьҽеим ицәырҵуеит аиакәымҟаҵарақәа, ахатәбеиахара иашьҭоу рҭыԥ рҳауеит».
Дқьыԥаха, дааԥса-дкараха дааҩналоит Тҟәарчалынтәи фымцадәыӷбала иааз (Аҟәа ауадақәа изҭодаз) ҳкорреспондент ҷыда.
– Тҟәарчал ашахтақәа арацәаҵхразы рплан нарыгӡеит. Зегьы иаарылукаартә аус руеит Аслан Мафбеи Гиви Сихарулиӡеи. Арҭ аишьцәа реиԥш рнапы еикәыршаны, мышкы 15-20 метра адгьыл кылҵәаны иагәылсуеит. Иаха смыцәаӡакәа изҩит, – инаирххоит материал жыцәк.
– Абри ауп аматериал хазына, аиҩызареи, аиашьареи ртәы зҳәо, аамҭа иаҭаху, ҵәылаҵароу, ус ииашаны иҳәоу узеилымкаауа, – иажәа налаиҵоит даҽаӡәы.
«Актәи адаҟьазы» ҳәа нақәыҩны аматериал ахы дырхоит акь­ыԥхьыҩцәа рахь.

Имазеины атипографиахь адә­ықәҵарада акагымкәа ихианы иқәуп «Апартиатә бзазара» арубрикала ицараны иҟоу аматериал. Ахгьы аамҭа иақәшәоит. «Акоммунистцәа махәҿеилҳәала апартиа XXIV аизара ду ақәҵарақәа рынагӡара иаҿуп».
ҚырҭИНФОРМ: «Шеварднаӡе: Аурыс жәлари ақырҭуа жәлари реиҩызареи риашьареи ахьынӡаҵаулоу шәашьа амам. Уи зырҵабыргуа акәны иҟоуп Георгиевсктәи атрактат 200 шықәса ахыҵра. Шьҭарнахыс Қырҭтәылаҿы амра ахьгыло Мрагыларахьтә акәӡам, амра гылоит– ҩадахьала» (аамҭақәа шԥааҳәуеи!).

Акультура аҟәша аусзуҩи афотокорреспонденти аҳаиртә баӷәазахь иццакуеит. Сааҭқәак рышьҭахь уа итәараны иҟоуп Венгриа имҩаԥысуа жәлар рҟазара афестиваль аҿы аԥхьахә хада – «Ахьтәы павлин» – згаз аԥсуа быргцәа рансамбль «Нарҭаа». Ааглыхра аҟәша аусзуҩы ихы хоуп С.Орџьоникиӡе ихьӡ зху ашьаҵаӡахратә фабрикахь. Аколлектив асоцеицлабраҿы аиааира ахьыргаз азы еиҭаҵуа авымпел ранаршьоит.

Ателетаип алента аҟнытә: «Венгриа асоциалисттә усуҩтә партиа Амаӡаныҟәгаҩ хада Ианош Кадар апартиа аизара ду аҿы дықәгыланы иҳәеит: «Варшаватәи аиқәышаҳаҭра иалоу асоциалисттә тәылақәа ирыбзоураны авенгр жәлар рекономика, ркультура ҿиеит, атәыла аҵыс захымԥраауа ихьчоуп». Франциа акоммунистцәа ргазеҭ «Иуманите» иаанацҳауеит: «Зегьы азабастовкақәа ирымҽхакуп. Асовет Еидгыла акоммунистцәа урҭ рықәԥараҿы арӷьажәҩара рзыруеит». Китаи акоммунистцәа ргазеҭ «Женмин Жибао» аҟнытә: «Иахьа Пекин агәҭа иаадыртраны иҟоуп асовет-китаитә еиҩызара аҩны. Ари аус ду ихы алаирхәырц азы Л.И.Брежнев иаара иазԥшуп».

Апартиа аобком аҟнытә аҭел иасит: «агазеҭ аҿы агхақәа маҷымкәа ицеит»
Аредакциа амардуан иаҿаланы ахалара иаҿуп Фрунзе (иахьа – Аидгылара) имҩа аҵыхәан уныҩналар, узымнаҳәааҳәуа, ақәа зкылыкәкәо, еиқәыҵәыԥсы иҟаз уада ҭшәак иҩнатәаз акорректорцәа. Иргәыдкылоуп қьаад гәарҭак. Агха зыхҟьаз, ишцаз, изышьҭыз еилыргатәуп. Дызусҭхарыдашь лахьы зырҭараны иҟоу, уаҵәы аӷәы икыдырҵо? Дызусҭадашь аобком аҿы ма анҭыҵ агазеҭ ҭыршәшәааны иаԥхьо – маҵурак иашьҭоу иакәхап.
Аизараҿы апартиа аиҵбыраӡатәи абиуро аҟны иахәаԥшуеит аредакциа аҭакзыԥхықәу усзуҩык апартиа иалцара, имаҵура ааныжьра азҵаара. Иҟаиҵаз: апутиовка амхны ԥсшьара дымцазаап (анонимка изаларҵеит – усҟан уи иахаҵгылон). Ари аҩыза аус «ӷәӷәа» ҟазҵаз дрыхьчоит акоммунистцәа реиҳараҩӡак. Аизара анеилга ашьҭахь апартиа аобком аҟнытә аизара иалахәыз «лахь зырҭаз» днаидгылан: «Иахьа уиубилеи ыҟазшәа иԥхьаӡа», – инапы ааникылоит.

Ахәылбыҽха акультура аҟәша аиҳабы «Алитературатә даҟьазы» ирхиаз аҩымҭақәа рыԥхьара даҿуп. Аредколлегиа иалоу зегьы ыҟоуп. Рхы-рҿқәа ирнубаалоит ишыргәамԥхо, аиҩызареи аешьареи ртәы зҳәо шыҟам.
Абжьы: «Оума иалашоуп абарҭ ҳпоетцәа,иԥыруа ажәҩан иалоуп, аеҵәақәа иреиԥхыӡуеит. Илбааит адгьыл ахь, ирбааит ажәлар рыбӷа шеиҵырхуа, асоциалисттә ԥсҭазаара ахазынарақәа».Иазыӡбан: «Алитературатә даҟьа» макьаназ еиқәшәам, абра ирҳәаз ҳасаб азуны аредколлегиа аилатәарахьы инагазааит.

Агазеҭ адаҟьақәа рҿы иҳацәтәыму аҵас бааԥсқәа: аиныхрақәа, аԥсхәрақәа, ачарақәа ирҿагыланы ақәԥара ӷәӷәа еиҿкаауп. Корресподентк идыз адҵа нагӡаны дхынҳәит, истатиа ахгьы бзиоуп – «Шьҭа изжәуада аҟәыд?»
– Аҿар аҵас бааԥсқәа ҵыргеит. Анцәа дхарҵо иалагеит. Имҩахыҵуеит ауахәамақәа рахь, аџьарқәа ҩызӡа рыхәда иахоуп. Агазеҭ акәзар, ҟыԥ аҳәом, – аҽԥныҳәа ҟаҵоуп аидеологиеи атеизми рыҟәша аиҳабы иахь. Иҟаиҵарызеи уигьы, ауаа аанкыланы рыкәа узлаҭаԥшрызеи?
ТАСС иаанацҳауеит: «Бырзентәыла аполковник еиқәаҵәақәа аҳәынҭқарра иахагылт. Мышмыждароуп абырзен жәлар ирзыԥшу». «Пакистан апрезидент Миџьибур Рахман иаха дыкнаҳан дыршьит». «Мартин Лиутер Кинг апартеид даҿагыланы дықәԥоит».
Ааигәа аредакциахь усура ҳәа даарышьҭит, уаҳа игарҭа рмоузар акәхап, ашәҟәыҩҩцәа ирыладмыргылаз, ирмаабыз шәҟәыҩҩык. Аброуп уусурҭа ҭыԥ ҳәа дызхадыртәаз астол иқәуп ҿыгҳарала маҿак егьаагымхо иҟоу ақьаадқәа. Актәи адаҟьа иақәҩуп «Ароман» (ахы анӡам). Иубоит егьырҭ абӷьыцқәа цәаҳәак шырныршәлам. Дтәоуп аӡы иааҭганы аҟәара иқәдыршәыз аԥсыӡ еиԥш.

«Ажцба Қәыц» агазеҭ адаҟьақәа рҿы дцәырҵит: асоциалисттә малеимҵәаҩцәа, мышкы шьыбжьаанӡа ԥхӡык камҭәакәа аҩнеихачаԥақәа зыргылаз, ажәлар ирыҵаӷьычуа аԥсымҭәқәа иҷҟарапат аԥынҵа ҵары иахаршәуп.
«Шәнапқәа ԥыҵәҵәааит»
Атипографиа аҟнытә: «Адаҟьа аԥхьаразы ишәзынаҳашьҭижьҭеи ­ҩ-сааҭк ҵуеит, шәадыԥсылама, аҟәаҟәара шәаҿызар акәхап, шәна­пқәа ԥыҵәҵәааит!»
Аредакциа аҟнытә: «Ҳаԥхьаны амаӡаныҟәгаҩ иаҳҭеижьҭеи сааҭк ҵуеит».

Иҟалаҵәҟьаз аҽны аҭакԥхықәра здыз амаӡаныҟәгаҩ изыԥхьаз адаҟьа атипографиаҿы рыҭара ихашҭны, иҩныҟа амҩа дшықәыз, Дранда дышнеиуаз игәалашәазаап.
– Аҟәшақәа реиҳабацәа, акорр­ес­пондентцәа ашшуеит акьы­ԥхьыҩцәа ианаамҭоу ҳматериалқәа ркьыԥхьуам, ҳус еиԥырҟьоит ҳәа, иахышәҳәаауазеи? – азҵаара рыҭоуп иааинырсланы имҩаԥгаз еизарак аҿы акьыԥхьыҩцәа.
Акьыԥхьыҩцәа реиҳабы: «Шьыжьы инаркны амашьынка ҳшаҿасуаз ҳнацәақәа хыгәагәит, арахь агазеҭ аҿы иаабаӡом, нас лыбжьы ныҵакны: «аҳауахь иҳаҳауеит». Аӡәык-ҩыџьак аусзуҩцәа илҳәаз еилыркаауеит, рыхқәа ладырҟәуеит. Иҟалаз уиакәзаап, журналистцәақәак ҳкьыԥхьыҩцәа идыркьыԥхьны арадио ахь ирырҭалозаап.

…Ателетаип агәгәаҳәа аус ауеит. Иааигәахоит Акоммунисттә партиа изаамҭанытәу аизара ду. Қарҭ, ателетаип иаҿыхны (ҳаргьы иҳамамзи, аха аҵак ду змаз ажәахә Аҟәанӡа иаармышьҭит), аизара аартра азынӡа ҩымшҟа шагыз аобком аусзуҩык иаҳзааиган, ашәқәа ҳхаркны (асабша, амҽыша) ажәахә хада аиҭагара ҳаҿуп. Ҳгәыҳҽанырҵеит. «Изакәызаалак ажәак адәылгара ҟалом». Аизара ду аатит. Ажәахә хада ҟаҵоуп. Рҿаархеит арҽеирақәа, урҭ ирыцуп еиҭах арҽеирақәа: абригь-абригь абзац, хыхь­ынтә ахәбатәи ацәаҳәа аҿарҵәи инаркны акәаԥ аҟынӡа ишәзынаҳашьҭыз бжьаргылатәуп. Хазы ахыцқәа ирҭакны анапеинҟьарақәа! Ухы злеиламгарызеи?! Анцәа иџьшьаны уигьы акыҳәа иаҳхаагеит.

Агазеҭ «алымҳақәа» ҿарҵәиуп
Аамҭа ықәҳа ицоит. Ҳажәлар рычҳара хыжжны иҟоуп. Қырҭтәыла ауӷә излаҵыҵша иашьҭоуп, СССР Аконституциа ҿыц рҽеирақәак алагалахарц рҭахуп. Ленин иашҭаҿы еизаны игылоуп. Апартиа агазеҭ алымҳацәқәа ҿарҵәины иакуп, уи ахаԥыцқәеи аҟәардә татақәеи ирыбжьарҟаца ахәдацәа ҵыркаауеит. Аԥсны инхо ақырҭқәа рҷытбжьы гаӡом.

…–Иааиуа амчыбжь азы Аԥсны имҩаԥгахоит Қәҭешь амшқәа. Апартиа агазеҭқәа зегьы ирыднаҵоит ари аус даҽакы еиԥшымкәа иазнеирц – абас иҟоуп апартиеи аиҳабыреи рыдҵа.
– Агазеҭ аусзуҩык дахьтәаз: «Қәҭешь амшқәа ара изаҭаххазеи, дара роуп усгьы ара инхо-инҵуа» – иҳәеит дахлафшәа.
– Агазеҭ аусзуаҩ ас дцәажәар ихәҭоума, иҟаԥшьӡа уџьыба иҭоу иуднаҵо ауп иҟаҵатәу, – аҩыза игәы иҽанырҵоит.

Иаҭаххеит қырҭуа усуҩык исахьа. Афотокорреспондент илабораториахь деихеит. Адырҩаҽны агазеҭ ҭыҵит, асахьа иаҵаҩуп: ашахтиор (ихьӡ, ижәла) есымша 10-15 метр адгьыл кылҵәаны дагәылсуеит, ипланқәа 100-120% рыла инаигӡоит. Ашьҭахь ари хыԥҽыгахеит. Иԥсыз иҭаацәа, иҳахьыз ҳзымхошәа аԥсуаа аҵәы ҳалхны ргазеҭ ҳанырҵеит ҳәа иԥаԥашькзаап. Аредакциа аусзуҩцәа (еиҳабгьы-­еиҵыбгьы) рпартбилеҭқәа ирынҵаны лахь рырҭеит, аиҩызареи аешьареи зҿаҟәо усны иахәаԥшит. Иҟалаз уи акәзаап, ари ашахтиор лахьыцәгьа ашахта леиқәаҳаны шықәсыбжак ашьҭахь даҵаԥсызаап. Ҵаленџьыхаҟа дганы дыржхьазаарын.

Абиуро аҿы рус ианахәаԥшуаз, апартиа анапхгаҩы, аҭакзыԥхықәу усзуҩцәа ихы нарықәкны ҿааиҭит: «Аԥсцәа ракәым, абзацәа анышәҵала».
Усҟан иҟамызт «Аԥсуа шәҟәы», «Лыхнытәи ааԥхьара», еиҿкаамызт «Аидгылара», Асовет Еидгыла ахыбгалара 15-ҟа шықәса агын, ақырҭ­уа-аԥсуа еибашьраҿы Аԥсны Аиааира аҟынӡа 20 шықәса бжьан, азхаҵара акәзар – 30 шықәса.
Абас есыхәылбыҽха, ажәабжь гәарҭак агәыҵаҳәҳәа, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» ҩнаҭацыԥхьаӡа агәашәқәа ирыхшьын.

Борис Қаџьиа