Зны-зынла хәыцраха исысуеит, иалаҳхуазеи аԥсадгьыл, ҳбызшәала ҳамцәажәозар, ҳбызшәа ҳзеиқәмырхозар.

Сазааҭгылар сҭахуп Гәдоуҭа ақалақь, иара убас егьырҭ ҳақалақьқәа зегьы, Аҟәа раԥхьа инаргыланы. Шамахамзар, аԥсуа бызшәала ицәажәо акыдҩылақәа убаӡом, иуԥылаӡом. Исзеилымкаауа акаҳуажәырҭақәеи, асасааирҭақәеи, адәқьанқәеи рҿы икыду акыдҩылақәа Аԥсны аконституциа излаҳәо акәымкәа, даҽакала ицәажәар закәанума? Избан, ақалақьқәа абас еиԥш иҟоу аилагарақәа изырхыламԥшуа?!

Ақалақь иаҭаауа асасцәа ҳара ҳхаҿра, ҳбызшәа ҳшазыҟоу рбароуп. Аҳәынҭқарра аус азызуа аҳәынҭқарратә бызшәа иахаҵгылароуп, уи ала ицәажәароуп.

Аҳәынҭқарратә усбраҭақәа зегьы рҟны аусеилыргаҩ (делопроизводитель) дыҟоуп. Ашықәс аҩнуҵҟа имҩаԥырго, иҟарҵо зегьы аԥсышәала ашәҟәы иҭаргалароуп (ашықәс аҩнуҵҟатәи аихшанҵа). Сара агәра шәсыргоит, акык-ҩбак аусбарҭақәа рыда, егьырҭ зегьы урыс бызшәала реихшанҵа еиқәдыршәоит. Урҭ зегьы аконституциа еиларгоит, ҳбызшәа наҟ инаханы инышьҭарҵоит. Урҭ азҵаарақәа егьараан иаҳмыӡбаргьы, есааира абызшәа аҭагылазаашьа уадаҩхоит. Иарбан усбарҭазаалак аусуразы ирыдыркыло аԥсуа ихатәы бызшәа идыруазароуп, аԥсышәала дхәыцуазароуп, дыҩҩуазароуп… Ҳбызшәа ҳара ҳхаҭақәа ҳшазныҟәо еиԥш ауп анаԥшыҩгьы дшазныҟәо, убри аҟнытә аҳәынҭқарра аҟнытә ахылаԥшра аҭахуп.

Аԥсны аҩнуҵҟа имҩаԥысуа ақәгыларақәа, аиԥыларақәа аҳәынҭқарратә хылаԥшра ихымԥадатәызароуп. Иарбан ҳәынҭқарразаалак зегьы рхатәы бызшәала ицәажәозар, имҩаԥыргозар, нас иарбан ҿку иҳазцәырҵыз аԥсуаа?! Амҳаџьырра ахаан мчыла амшын ихырҵаз ҳашьцәа, ҳаҳәшьцәа, аԥсуаа зегьы ашәышықәсақәа нҭакәкәа ишцазгьы, атәым дгьылаҿы рбызшәа еиқәдырхеит.

Иарбан усбарҭазаалак аҟны аҳәынҭқарра абызшәа аҳра ауазар ауп. Уи аҩаӡара шаҟа ишьҭнахуа аҟара алҵшәагьы аиуеит. Ҳҿар рхатәы бызшәа аҳәара иацәыԥхашьоит, ирҳәаӡом. Избанзар ианыхәыҷыз, рдыррақәа рдунеи анаатуаз, дара ирхатәы бызшәамыз, даҽа бызшәақәак рыла ицәажәауа, ихәыцуа иалагеит. Даҽа бызшәак анырҵалак ашьҭахь, арҵаҩцәа аԥсуа бызшәа ддырҵаразы ирышьҭалоит. Дарбанзаалак ихатәы бызшәала раԥхьа дцәажәароуп, нас егьырҭ абызшәақәа зегьы рҵара изымариахоит. Иахьа чынуаҩцәақәак рхатәы бызшәала ҿырҳәала ирҵаз, ма ирзырҩыз ианаԥхьо, ухәы-ужьы еилагылоит. Мамзаргьы телехәаԥшрала ахатәы бызшәа шдыртәу анырҳәо, арахь дара рхаҭа анзымцәажәо, уи даараӡа ирԥхашьагоуп.

Ҳахәаԥшып ҳчынуаа, ҳҳәынҭқарра амаҵ азызуа ирыхшаз рхәыҷқәа рыԥсшәаҳәара…

Аиҳараӡак рхатәы бызшәала ицәажәаӡом, иагьзырҭахузеи?! Аԥсуаа аиҳараҩык рбызшәа аныргәалашәо маҵурак ахь ианнеиуа, мамзаргьы аҿар еиҳау аҵараиурҭа иҭалар анырҭаххалак ауп…

Ухаҿы аагара уадаҩуп џьара-џьара ҭаацәарақәак рҟны иахьуԥыло шьаҭанкыла зхатәы бызшәа ззымдыруа ахәыҷқәа ахьрызҳаз. Урҭ абызшәа рҿыхуп, ҳҭоурых, ҳлитература, ҳаԥсҭазаара зегьы иацәыхароуп… Абас иааӡоу ахәыҷқәа ахара рыдҵатәӡам, изааӡаз рани раби роуп изхароу.

Жәлар Реизара адепутатцәа реизарақәа рҿы ҳзакәанқәа рыдыркылоит, ажәлар зегьы дара ирыхәаԥшуеит, еиҳараӡак урыс бызшәала ицәажәоит, ахҳәаақәа ҟарҵоит.

Исзеилкаауам, избан адепутатцәа рхаҭақәа азакәан еилаганы, урыс бызшәала изымҩаԥырго?! Аурыс бызшәа ахьымариоу азоума ҳбызшәа изагәыҵасуа?! Ҳара ҳбызшәала иҳарцәажәар иаҳҭахыда?! Ҳбызшәа ҳара ҳхаҭақәа ҳаӷацәоуп. Избанзар, ҳбызшәала ҳцәажәаӡом, аԥсуа шәыҟәқәа ааҳхәаӡом, аԥсуа театр ахь анеира ҳцәыуадаҩуп, аԥсуа школ иавганы аԥсуаа рхәыҷқәа аурыс школ иҭарҵоит. Избан, аибашьра аан ҳаибашьцәа ҳаԥсадгьыл зхы ақәызҵаз 1706-ҩык аҵеицәа ԥсаҭатәыс ҳаԥсадгьыл аиқәырхара, ҳбызшәа мыӡразы рхы зақәырзҵаз? Гал аҳәаа ахьчаразы зуалԥшьа анагӡараан 407-ҩык (аиҳараҩык цәгьаԥсышьа зырҭоз) рыгәнаҳа ҳаҵамлап. Урҭ зааӡаз ранацәа ҳрызхәыцып. Зхатәы бызшәа инаханы атәым бызшәала ицәажәо есааира рхыԥхьаӡара иацлоит. Апарламент адепутатцәа абри азҵаара иазааҭгылароуп, ақәҵарақәа рыдыркылароуп. Иахьа Аԥсны иҟоу аурыс школқәа рҿы аҵара зҵо аиҳараӡак аԥсуаауп. Урҭ ашкол ианалго аԥсышәала рхатәы бызшәа ҳәа ирҭиуа аурыс бызшәа ауп. Шәазхәыц, урҭ наҟ-наҟтәи рԥеиԥш, рлахьынҵа…

Иахьа абызшәа ҳцәыӡуеит ҳәа ҳаҳәҳәоит. Уи ус амыхьразы ҳнапы иакуп зегьы. Уи аус ԥшьа амҩа ҭбаа алнахратәы аҟаҵаразы агәыбылра ацзароуп. Шаҟа ҳаигәырӷьаны ҳрыхәаԥшуазеи аԥсышәала ателехәаԥшрақәа имҩаԥырго адырраҭарақәа. Амҩаԥгаҩцәа рбызшәа ацқьареи, рцәажәареи зегьы аднаԥхьалоит, иазыӡырҩуеит. Аԥсуа бызшәа ззеилымкаауагьы, дахәаԥшыцԥхьаӡа ажәак гәникылоит, иҵоит. Ҳрыхәаԥшып Қырҭтәыла, Ермантәыла, уаҟа збызшәа ззымдыруа, иззымҳәауа шамахамзар дуԥылаӡом. Избанзар аҳәынҭқарра апропаганда иҟанаҵо азакәан ҵаҵӷәы аҭаны имҩаԥнагоит.

Аԥсуа бызшәа ахеилак аус ауроуп, раионцыԥхьаӡа аҟәшақәа аадыртыроуп, ахәыҷқәа хәыда-ԥсада абызшәа дырҵаразы иалшо зегьы ҟанаҵароуп. Аӡәи-аӡәи аҵәы ҳалибахуа акәымкәа, ҳааидгыланы, ҩ-напыкла аус анаау ауп ҳбызшәагьы адацқәа аноунашьҭуа. Аиҳабыратә ҵараиурҭақәа ирылгаз аҿар, аҳәынҭқарратә ус ахь ианнеиуа, зегьы раԥхьа рхатәы бызшәа адырра гылазароуп. Убасҟан аҳәынҭқарратә бызшәа аԥеиԥш, алахьынҵа ӷәӷәахоит.

Срыҵашьыцуеит атәым милаҭқәа збызшәа ҳаразкуа, рыкәа иҭаҵаны, ирԥханы, ргәыдкыланы иалацәажәо амилаҭқәа, зхатәы бызшәала ашәҟәқәа ирыԥхьо, зыхшара агәыбылра дзыркуа ажәларқәа …

Аԥсны ашәҟәыҭирҭақәа шәрыдҵаалахьазар акәхап. Шықәсыла аахәаҩ иаамхәаӡакәа дызвысуа асахьаркыратә литература, аҭоурыхтә шәҟәқәа еиқәуп. Урҭ рыхә рыхшәааны хәыда-ԥсада аԥхьаҩцәа ирызҭаша, иаԥхьартә аҭагылазаашьа роуртә иҟазҵаша амеценатцәагьы ыҟазароуп.

Ҳхатәы бызшәа – аԥсшәа ҳәынҭқарратә бызшәоуп. Уи аиқәырхаразы иаҭаху акызаҵәык ауп – уи ала ацәажәара, ииуа ахәыҷқәа абзиабара рылааӡара, рыларҵәара, аҳәынҭқарратә статус ашьҭыхра…

Ашколқәеи ахәыҷбаҳчақәеи рҟны ахәыҷқәа идҳарҵазшәа ҟаҵаны, даргьы ирҵазшәа ҟарҵоит, ҿырҳәала аԥсуа ажәақәа еишьҭаргыланы иҵаны, аԥсуаҵас ихәыцны ицәажәо, аҳәоу иаҵанакуа рзеилымкаауа ауп ишырҳәо. Зегь реиҳа ишәарҭоу абри аҭагылазаашьа иахылҵуа еиҳарак ахәыҷқәа рбызшәа цәымӷыс иркуа иалагеит. Ахәыҷы ииҳәо аԥсуа ажәақәа ирыҵаркуа изымдыруазар, имныруазар, шьҭыбжь имаҳауазар ахаан гәыблырас икӡом.

Абраҟа амцҳәара ҳаҟәыҵроуп. Абызшәа ауаҩы иԥсҭазаараҿы имыхәо иҟалар, уаҩы имыхәо аӡәгьы иҭаххаӡом.

Гугуца Џьыкырба